لطف الله هنرفر

69

اصفهان ( فارسى )

گذاشت و فرداى آن يعنى در روز دوازدهم ( در تقويم اوستايى ، روز ماه ) بنياد دروازه‌اى ديگر را گذاشت به نام دروازهء ماه ( - باب اسفيش يا اسفيج - ماه بر ) و روز سيزدهم ( روز تير در تقويم اوستايى ) اساس دروازهء سوم را كار گذاشت به نام دروازهء تير ( - دروازهء تير - دروازهء طيره - تيربر - باب تيره - باب عطارد ) « 1 » و سرانجام در روز چهاردهم ( روز گوش در تقويم اوستايى ) دروازهء چهارم را به نام گوش‌بر ( - دروازهء جوش - دروازهء جهودان ؛ از آن جهت كه به طرف يهوديهء اصفهان نصب شده بوده است - باب اليهوديه ) بنا نمود . توضيح اين نكته لازم است كه كلمهء « بر » در زبان قديم اصفهان به معنى « در » و « دروازه » بوده و وقتى گفته مىشده « ماه بر » يعنى دروازهء ماه ، و اين كلمه كه هنوز در غالب لهجه‌هاى مركزى ايران به كار مىرود ؛ بنابر تحقيق نگارنده هنوز هم در لهجهء بومى بعضى روستاهاى اصفهان و از آن جمله در بلوك ماربين و نقاطى ديگر به معنى « در » به كار مىرود . « 2 » مافرّوخى در رسالهء محاسن اصفهان به نقل از حمزهء اصفهانى آورده است كه آذرشاپوران پس از نصب دروازهء چهارم ، يعنى دروازهء گوش ( - جوش ، جهودان ) ، در مجاورت آن ديهى به نام « آذر شاپوران » بنا كرد و در آن ديه سرايى عالى بساخت و در باغ آن ايوانى بلند برپا نمود و آن را آتشكده ساخت و عوايد آن روستا را وقف بر آتشكدهء آذر شاپوران نمود . حمزهء اصفهانى از قول متقدّمان زمان خويش آورده است كه بر يكى از دروازه‌ها نوشته شده بود كه « اشتادوير » سرپرست معماران و كارگران و مهندسان مىگويد : « بهاى نان و خورش عمله و كاركنان باروى جى در طول مدت ساختمان آن به ششصد هزار درهم بالغ آمد . » « 3 »

--> ( 1 ) . عطارد يا تير ، كوچك‌ترين سيارهء منظومه شمسى است . ( 2 ) . - مقالهء دكتر على اشرف صادقى در مجلهء باستان‌شناسى و تاريخ ، ش 8 و 9 ، اسفند 1369 ؛ گنجينهء آثار تاريخى اصفهان ، ص 16 - 17 ؛ ترجمهء فارسى رسالهء محاسن اصفهان ، ص 16 - 17 . ( 3 ) . گنجينهء آثار تاريخى اصفهان ، ص 16 - 17 .